Sheikh Ahmed Musa Jibril

ޝައިޚް އަޙްމަދު މޫސާ ޖިބްރީލް

ޝައިޚް އަޙްމަދު މޫސާ ޖިބްރީލް އަކީ ފަލަސްތީނު ދަރިފަސްކޮޅަށް ނިސްބަތްވާ ބޭފުޅެކެވެ. އަދި އުފަންވެވަޑައިގަތީ ޔުނައިޓެޑް ސްޓޭޓްސް (އެމެރިކާ) ގައެވެ.

ހަޔާތުގެ ކުރީ ކޮޅު

ޝައިޚް އަޙްމަދު މޫސާ ޖިބްރީލް އުފަންވެވަޑައިގެންފައި ވަނީ 1971 ވަނަ އަހަރު އެމެރިކާގައި ދިރިއުޅެމުންދިޔަ ފަލަސްޠީން ޢާއިލާއަކަށެވެ. ޝައިޚް ވަރަށް ޅަފަތުގައި ވަނިކޮށް، ޝައިޚްގެ ބައްޕަ (ޝައިޚް މޫސާ ޖިބްރީލް) އިސްލާމީ ތަޢްލީމް ޙާޞިލްކުރުމަށްޓަކައި މަދީނާގެ އިސްލާމީ ޔުނިވަރސިޓީއަށް ދިއުމަށް ޝައިޚްގެ ޢާއިލާ ސަޢޫދީ ޢަރަބިއްޔާއަށް ބަދަލުކުރެއްވިއެވެ. މަދީނާގައި ހުރި ދުވަސްކޮޅުގައި، ޝައިޚް އަޙްމަދު 11 އަހަރުގެ ތުއްޕުޅު އުމުރުގައި ޤުރްއާން ހިތުދަސްކުރެއްވުން ފުރިހަމަކުރެއްވިއެވެ. ޝައިޚްގެ ބައްޕަގެ ކިޔެވުން ނިމުމުން، ޝައިޚް އަޙްމަދުގެ އުމުރުން 12 އަހަރުގައި، އެ ޢާއިލާ އެމެރިކާއަށް އެނބުރި ދިޔައެވެ. އަދި ޝައިޚް އަޙްމަދު ފުރާވަރުގެ އުމުރުގައި ޝައިޚްގެ ބައްޕަގެ އަރިހުން ދީން އުނގެނި ވަޑައިގަންނަވަމުން ގެންދެވިއެވެ. ޝައިޚް 1989 ގައި ހައި ސްކޫލް ނިމުމުގެ ކުރިން ޞަޙީޙުލް ބުޚާރީ އާއި ޞަޙީޙު މުސްލިމް އެއްކޮށް ހިތުދަސްކުރެއްވިއެވެ. އަދި އޭގެ ފަހުން އެ ފޮތްތަކުގެ ސަނަދުތައްވެސް ހިތުދަސްކުރެއްވިއެވެ. ޝައިޚް އަޙްމަދު ޅަފަތުގައި އެހެން ބޭފުޅުންގެ އަރިހުންވެސް ޢިލްމު ޙާޞިލުކުރެއްވިއެވެ. އޭގެ ތެރޭގައި ޝަހީދުވެވަޑައިގެންނެވި ޝައިޚް އިޙްސާން އިލާހީ ޡާހިރު (ޝައިޚް މޫސާގެ ކްލާސްމޭޓެއް) ހިމެނެއެވެ. އަދި ޝައިޚް އިޙްސާންގެ ގިނަ ފޮތްތަކެއް ހިތުދަސްކުރެއްވިއެވެ. ޝައިޚް އަޙްމަދު، އެބޭފުޅާގެ ލިޔުންތައް ހިތުދަސްކޮށް އަދި ފަހުމުވެފައިވާ މިންވަރު ފެނިވަޑައިގެން، ޝައިޚް އިޙްސާން ވިދާޅުވިއެވެ. "މި ކުއްޖާއަށް އަހަރެންގެ ފޮތްތައް އަހަރެންނަށްވުރެ ބޮޑަށް އެނގެއެވެ." ޝައިޚް މޫސާ، ޝައިޚް އިޙްސާން އަށް އެމެރިކާއަށް ދަޢުވަތު ދެއްވުމުން، އެބޭފުޅާ ޝައިޚް މޫސާއަށް، ޝައިޚް އަޙްމަދަށް އިޝާރާތްކުރައްވަމުން ވިދާޅުވިއެވެ. "ތިބާ ތަރުބިއްޔަތު ކުރެއްވީ މުޖައްދިދެކެވެ. إن شاء ﷲ". މީގެ އިތުރުން ޝައިޚް އަޙްމަދު ޙަދީޘްގެ 9 ފޮތް އެއްކޮށް ހިތުދަސްކުރެއްވިއެވެ. (އެއީ: ޞަޙީޙުލް ބުޚާރީ، ޞަޙީޙު މުސްލިމް، ސުނަން ނަސާއީ، ސުނަން އަބީ ދާވޫދު، ސުނަން އައް-ތިރްމިޛީ، ސުނަން އިބްނު މާޖާ، މުވައްޠާ އިމާމް މާލިކް، ސުނަން އައް-ދާރިމީ އަދި މުސްނަދު އަޙްމަދު އެވެ.)

އިސްލާމީ ތަޢުލީމް އަދި އުސްތާޒުން

އެމެރިކާގައި ހައި ސްކޫލް ނިންމުމަށްފަހު، ޝައިޚް އަޙްމަދު ޖިބްރީލް އެބޭފުޅާގެ ބައްޕަގެ ފިޔަވަޅުތަކުގައި ހިންގަވަމުން، ދެވަނަ ފަހަރަށް މަދީނާއަށް އެނބުރި ވަޑައިގަތެވެ. އެއީ އިސްލާމިކް ޔުނިވަރސިޓީ އޮފް މަދީނާގެ ޝަރީޢާ ފެކަލްޓީ އިން ޑިގްރީއެއް ޙާޞިލުކުރެއްވުމަށެވެ. ޔުނިވަރސިޓީގެ މަންހަޖުން ބޭރުން، ޝައިޚް ވަނީ ސަޢޫދީ ޢަރަބިއްޔާގައި ތިއްބެވި ދުނިޔޭގެ ނަން މަޝްހޫރު ޢުލަމާއިންގެ އަރިހުން އަމިއްލަފުޅަށް ޢިލްމު ހޯއްދަވާފައެވެ. އަދި އެ ބޭފުޅުންގެ ތެރެއިން ގިނަ ބޭފުޅުންގެ އަމިއްލަ ގޮތުން ބާއްވާ ޚާއްޞަ ދަރުސްތަކުގައި ބައިވެރިވުމުގެ ޝަރަފު ލިބިވަޑައިގެންފައިވެއެވެ. ޝައިޚް ވަނީ އިބްނު ޢުޘައިމީންގެ އަރިހުން ގިނަ ފޮތްތަކެއް ފެށުމުން ނިޔަލަށް ކިޔަވާ ވިދާޅުވެ، އެ ބޭފުޅާގެ އަރިހުން ޚާއްޞަ ތަޒްކިޔާއެއް ހޯއްދަވާފައެވެ. އަދި އިބްނު ބާޒް އަވަހާރަވުމުގެ 3 މަސް ކުރިން އެ ބޭފުޅާގެ އަރިހުންވެސް ތަޒްކިޔާއެއް ލިބިވަޑައިގެންފައިވެއެވެ. އެ ތަޒްކިޔާގައި އެމެރިކާގައި ތިބި މުސްލިމުންނަށް ޝައިޚް އަޙްމަދު އަދި ޝައިޚް މޫސާގެ އަރިހުން ޢިލްމު ހޯދުމަށް ހިތްވަރުދެއްވާފައިވެއެވެ. އަދި އެ ދެ ޝައިޚުންގެ (ޝައިޚް އަޙްމަދާއި ޝައިޚް މޫސާގެ) ދަޢުވަތުގެ މަސައްކަތްޕުޅުތަކާއި ޢިލްމީ ފެންވަރަށް ތަޢުރީފުކުރައްވާފައިވެއެވެ. އިބްނު ބާޒް ޝައިޚް އާއި ބެހޭގޮތުން ވިދާޅުވެފައެވެ. "ރަނގަޅު ޢަޤީދާއެއްގެ (ޤަބޫލުކުރުމެއްގެ) މަތީގައި ހުރި އަދި އަހަރެން ރަނގަޅަށް ދަންނަ ޝައިޚެކެވެ." ޝައިޚް އަޙްމަދު ވަނީ ޝައިޚް ބަކުރު އަބޫ ޒައިދުގެ އަމިއްލަ ގޮތުން ދެއްވާ ޚާއްޞަ ދަރުސްތަކުގައިވެސް ބައިވެރިވެވަޑައިގެންފައެވެ. އެ ދަރުސްތަކުގައި ޝައިޚް ވަނީ އިމާމް މުޙައްމަދު އިބްނު ޢަބްދުލް ވައްހާބު އަދި ޝައިޚުލް އިސްލާމް އިބްނު ތައިމިއްޔާގެ ބައެއް ފޮތްތައް ކިޔަވާ ވިދާޅުވެފައެވެ. އޭގެ އިތުރުން، ޝައިޚް ވަނީ ޝައިޚް މުޙައްމަދު މުޚްތާރު އައް-ޝިންޤީޠީގެ އަރިހުން 4 އަހަރު ދުވަހު، އަދި 'ދަ ސީލްޑް ނެކްޓަރ' ގެ މުޞައްނިފު، ޝައިޚް ޞަފިއްޔުއް-ރަޙްމާން އަލް-މުބާރަކްޕޫރީގެ އަރިހުން 5 އަހަރު ދުވަހު ކިޔަވާ ވިދާޅުވެފައެވެ. އަދި ޝައިޚް ވަނީ ޢައްލާމާ ޙަމޫދު އަލް-ޢުޤްލާ އައް-ޝުޢައިބީގެ އަރިހުން ކިޔަވާ ވިދާޅުވެ، އެ ބޭފުޅާގެ އިސް ދަރިވަރަކަށް ވެވަޑައިގަނެފައެވެ. އަދި އެބޭފުޅާ ވެސް ވަނީ ތަޒްކިޔާއެއް ދެއްވާފައެވެ. އަދި އެބޭފުޅާ އަވަހާރަވަންދެން ޝައިޚާއި ގުޅުން ދަމަހަށްޓަވާފައިވެއެވެ.

ޝައިޚްގެ އިތުރު އުސްތާޛުންގެ ތެރޭގައި މުޤްބިލް، ޢަބްދު ﷲ އަލް-ޣުނައިމާން، ޝައިޚް މުޙައްމަދު އައްޔޫބް، ޝައިޚް ޢަޠިއްޔާ އައް-ސާލިމް (މިއީ ޝައިޚް މުޙައްމަދު އަމީން އައް-ޝިންޤީޠީގެ އެންމެ އިސް ދަރިވަރު، އަދި ޝައިޚް ޝިންޤީޠީގެ އެންމެ ފުރިހަމަ އެންމެ ފަހުގެ ތަފްސީރު 'އަޟްވާއުލް ބަޔާން' ފުރިހަމަކުރެއްވި ފަރާތް)، ޝައިޚް އިބްރާހީމް އަލް-ޙުސައިން (އިބްނު ބާޒްގެ ކަނާތު އަތްދަށު ފަރާތް އަދި އެތައް ދަހަރެއް ވަންދެން އިތުބާރުކުރެވުނު ފަރާތް) ހިމެނެއެވެ. ޝައިޚް ޢަބްދު ﷲ އަލް-ޤަޢޫދާއި (އިފްތާގެ ކުރީގެ ޢުލަމާއިންގެ ތެރެއިން ހިމެނޭ ބޭކަލެއް) އެކުގައި ޝައިޚް އަޙްމަދު ޙައްޖުގެ އަޅުކަން އަދާ ކުރެއްވިއެވެ. އަދި އެބޭފުޅާ އަކީ ޝައިޚް ޞާލިޙް އަލް-ޙުސައިންގެ (ﷲ އެބޭފުޅާއަށް ރަޙްމަތް ލައްވާށި) ދަރިވަރެކެވެ. ޝައިޚް ޞާލިޙަކީ ދެ ޙަރަމްގެ ކޮމިޓީގެ އިސްވެރިޔާއެވެ. ޝައިޚް ޢިލްމު ހޯދުމުގެ ގޮތުން އެތައް ޤައުމުތަކަކަށް ދަތުރުކުރެއްވިއެވެ. އޭގެ ތެރޭގައި މިޞްރު އަދި ޖޯޑަން ހިމެނެއެވެ. އޭގެ ފަހުން ޝައިޚް އެމެރިކާއަށް އެނބުރި ވަޑައިގެން މާސްޓަރސް އިން ލޯ (JD/LLM) ޙާޞިލުކުރެއްވިއެވެ. ﷲގެ ޝަރީޢަތުގެ ޢިލްމު އުނގެނި ކިޔެވި ފަދައިން، އެއާއި ދެކޮޅަށް ރަނގަޅަށް ރައްދުދިނުމަށް ތައްޔާރުވުމުގެ ގޮތުން ކާފިރުންގެ ޝަރީޢަތް ވެސް ޝައިޚް ކިޔެވިއެވެ.

ދަޢުވަތުގެ މަސައްކަތްތައް

މަދީނާ ޔުނިވަރސިޓީ އިން ގްރެޖުއޭޓްވުމަށްފަހު ވެސް ޝައިޚް ދަޢުވަތުގެ މަސައްކަތުގައި ޙަރަކާތްތެރިވުމުގައި ދެމިހުންނަވާ، އަދި ޝައިޚްގެ އުސްތާޛުންނާ ގުޅުން ބަހައްޓަވައެވެ. އެތައް އަހަރުތަކެއް ވަންދެން، ޝައިޚް އަޙްމަދު އިންޓަރނެޓުގައި އެންމެ ގިނައިން ޒިޔާރަތްކުރެވޭ އަދި އެންމެ މަޤްބޫލު އިސްލާމީ ވެބްސައިޓް ކަމުގައިވާ އައް-ސަލަފިއްޔޫން ހިންގަވާފައިވެއެވެ. މި ވެބްސައިޓުގައި ދުނިޔޭގެ އެންމެ މަޝްހޫރު، ޙައްޤު އަދި ސާބިތުވެ ހުންނެވި ޢިލްމުވެރިންގެ ފަރާތުން ޚާއްޞަ މަޢުލޫމާތުތައް ފޯރުކޮށްދެއްވިއެވެ. މީގެ ކުރިން ގިނަ ބަޔަކަށް (ޚާއްޞަކޮށް ހުޅަނގުގައި ތިބި މީހުންނަށް) ލިބެން ނެތް ޢިލްމުތަކެއް ފަސޭހައިން ލިބޭނެގޮތް ހައްދަވައި ދެއްވިއެވެ. 2002 ވަނަ އަހަރު ޝައިޚް އާއި ޝައިޚްގެ ބައްޕާފުޅު ހައްޔަރުކުރުމަށްފަހު، ސަރުކާރުން މި ވެބްސައިޓް ނައްތާލިއެވެ.

2012 ވަނަ އަހަރު ޖަލުން ދޫކޮށްލުމަށްފަހު، ޝައިޚް އަޙްމަދު ދަޢުވަތުގެ މައިދާނަށް އެނބުރި ވަޑައިގަތީ ދުނިޔޭގައި މަޝްހޫރުވެފައިވާ ތަޥްޙީދުގެ ދަރުސްތައް ފައްޓަވަމުންނެވެ. ޝައިޚުލް އިސްލާމް މުޙައްމަދު އިބްނު ޢަބްދުލް ވައްހާބުގެ އަލް-އުޞޫލު އައް-ޘަލާޘާ އިނގިރޭސި ބަހުން މީގެ ކުރިން ދުވަހަކު ވެސް ނުދެއްވާ ގޮތަކަށް ކިޔަވައި ދެއްވަވަމުންނެވެ. މި ސިލްސިލާ ހަލުވިކަމާއެކު މަޝްހޫރުވެގެން ދިޔައީ މި ފޮތުގެ މައްޗަށް މިއަދާހަމައަށް ރެކޯޑުކުރެވިފައިވާ އެންމެ ނުފޫޒު ގަދަ ސިލްސިލާގެ ގޮތުގައެވެ. އަދި ﷲގެ ވާގިފުޅާއެކު، ދުނިޔޭގެ އެކި ކަންކޮޅުތަކުގައި މި ދަރުސްތަކާ އެކުގައި ތިބި އެތައް ހާސް މީހުންގެ މެދުގައި ތަޥްޙީދުގެ ޙަޤީޤަތް އާރޯވެގެން ދިޔައެވެ. ޝައިޚް ފަހުން ހިޖުރައިން 1434 ވަނަ އަހަރުގައި "ދަ ޖެމްސް އޮފް ރަމަޟާން" މި ސިލްސިލާ ފެއްޓެވިއެވެ. މި ސިލްސިލާއިން ހިތްވަރު ދެރަވެފައިވާ ނަފްސުތަކަށް ހިތްވަރު ލިބި، އެމީހުންގެ އަޅުކަންތައްތައް އިތުރަށް ރަނގަޅުކޮށް، ޖައްނަތުލް ފިރްދައުސް ހޯދުމަށް މަސައްކަތްކުރުމުގައި އާ ޖޯޝެއް ލިބިގެންދިޔައެވެ. އެއީ ސަލަފުންގެ ދިރިއުޅުމުގެ ކުރު ޚުލާޞާތަކަކާއި، އެއިން ނަގައިގަނެވޭ އަޅުކަމާއި ގުޅޭ އަގުހުރި ނަސޭޙަތްތަކަކުންނެވެ. އެންމެ ފަހުން ނެރުއްވި ސިލްސިލާގައި، ހިޖުރައިން 1443 ވަނަ އަހަރުގެ ރަމަޟާން މަހުގައި، ޞުލްޙު އަލް-ޙުދައިބިއްޔާގެ ތާރީޚީ ހާދިސާތަކަށް އަލުން ބަލައިލެވުނެވެ. އޭގެތެރެއިން މި ވާހަކައިގެ ތަފްޞީލުތަކަށް ފީނައި، މި މުޢާހަދާގެ ޢިއްޒަތްތެރިކަން އަލުން ސާބިތުކޮށްދެއެވެ. އަދި މޮޑަނިސްޓުން ފަތުރާ މި މުޢާހަދާއާ މެދު ބަލިކަށި ނަޒަރަށް ރައްދުދެއްވެވިއެވެ. އަދި ހަމަ 1443 ވަނަ އަހަރު ނެރުއްވި އަނެއް ސިލްސިލާއަކީ "ފުރޫޢު އަލް-ފިޤްހު" އެވެ. މި ސިލްސިލާގައި ޝައިޚް ދަރުސްދެއްވަނީ ޙަންބަލީ ފިޤުހުގެ މަތުނެއް އިބްނު އަލް-މުބްރަދު ބަޔާންކޮށްދެއްވުމުގެ މައްޗަށެވެ. މިއީ ޝައިޚްގެ އާންމު އަދި ތަފްޞީލީ އުސްލޫބުގައި ދެއްވާ ދަރުސްތަކެކެވެ. މިއީ މީގެ ކުރިން އިނގިރޭސި ބަހުން ނެރެފައިވާ އެއްވެސް ފިޤުހު ދަރުސްތަކަކާ އަޅާ ނުކިޔޭ ފެންވަރެއްގެ ދަރުސްތަކެކެވެ.

ބަޔާންކުރެވުނު މަދު ކަންތައްތަކުގެ އިތުރުން، ޝައިޚް އަޙްމަދު ޖިބްރީލް ވަނީ އެތައް މައުޟޫއެއްގެ މައްޗަށް ދެއްވާފައިވާ އެތައް ދަރުސްތަކަކާއި ސިލްސިލާތަކެއް ނެރުއްވާފައެވެ. އެތައް އަހަރުތަކެއް ވަންދެން ސޯޝަލް މީޑިއާގައި ހަރަކާތްތެރިވެ ވަޑައިގެން، ފަހުގެ ހާދިސާތަކާއި ބެހޭގޮތުން ޚިޔާލު ފާޅުކުރައްވައި، މަޒުމޫނުތަކާއި ޕޯސްޓްތައް ނެރުއްވައި، އަޅުކަމާއި ބެހޭ ކަންކަން ބަޔާންކޮށްދެއްވައި، އޮޅުން އަރާފައިވާ ކަންކަން ސާފުކޮށްދެއްވައި، އަދި މަގުފުރެދިފައިވާ މީހުންނާއި މަގުފުރެދުންތަކަށް ރައްދު ދެއްވަމުން ގެންދެވިއެވެ. ޝައިޚްގެ ދަރުސްތަކާއި ސިލްސިލާތައް، އެކި މައުޟޫއުތަކާއި ފޮތްތަކުގެ މައްޗަށް، ނެރެމުން ގެންދެވެއެވެ. މީގެ ތެރޭގައި ފިޤުހުން ފެށިގެން، ހިތް މަޑުމޮޅިކުރުވަނިވި ވާހަކަތަކާއި، ތާރީޚާއި، ސުވާލާއި ޖަވާބުގެ ސެޝަންތައް ހިމެނެއެވެ. ﷲގެ އިރާދަފުޅާއެކު، ޝައިޚް އަޙްމަދުގެ ދަޢުވަތުގެ މަސައްކަތްތައް ވެފައިވަނީ އަދި ވެގެންދަނީ، ތަޥްޙީދުގެ އަލިކަމެއްގެ ގޮތުގައެވެ. އިނގިރޭސި ބަހުގެ "ދަޢުވާ" މައިދާނުގައި ފެތުރިފައިވާ މަގުފުރެދުމާއި މަކަރުވެރިކަމުގެ އަނދިރިކަމާ ދެކޮޅަށް މަސައްކަތްކުރަމުންނެވެ. ޝައިޚްގެ ދަޢުވަތުގެ މަސައްކަތުން އިރުމަށްޗާއި ހުޅަނގު ގުޅުވައިދެއެވެ. އެހެނީ ޝައިޚް ވަނީ އިހުޒަމާނުގެ ދުވަސްވަރުގެ ޢިލްމުވެރިންނާ ހަމައަށް ސަނަދު ގުޅިފައިވާ ޢިލްމުވެރިންގެ ކިބައިން ވާރުތަކުރައްވާފައިވާ އިސްލާމީ ޢިލްމު، މިފަދަ ފަހުމެއް ލިބުމުގެ ފުރުޞަތު ކުޑަވެފައިވާ އިނގިރޭސި ބަހުން ވާހަކަދައްކާ އަޑުއެހުންތެރިންނަށް ފޯރުކޮށްދެއްވާފައެވެ.

الله تعالى ޝައިޚްއާއި ޝައިޚްގެ ޢާއިލާގެ ފަރާތުންކުރައްވާ މިންނެތް މަސައްކަތްތަކަށް އިމެއްނެތް އަޖުރު ދެއްވާށިއެވެ. އަދި الله تعالى ޝައިޚްއަށާއި އަދި ޝައިޚްގެ ބައްޕާފުޅަށް ހެޔޮ ޢަމަލުތަކުން ފުރިގެންވާ ދިގު ޢުމުރެއް ދެއްވާށިއެވެ.

އަދި الله تعالى ޝައިޚްގެ މަންމާފުޅުގެ ދަރަޖަ އުފުއްލަވައި ޖަންނަތުލް ފިރްދައުސްގައި ލައްވާށިއެވެ.

آمين